Sprawa o podział majątku wspólnego małżonków często budzi większe emocje niż sam rozwód. W praktyce to jeden z małżonków czuje się bowiem pokrzywdzony, gdy to on w większym stopniu przyczynił się do powstania majątku, dzięki osiąganiu wysokich dochodów, a druga strona domaga się podziału po równo.
Możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym
Pamiętać trzeba, że zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Niemniej jednak z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby ustalenie udziałów nastąpiło z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się do powstania tego majątku.
Co istotne, przepis ten odnosi się do sytuacji po ustaniu wspólności majątkowej. Dopiero wtedy dochodzi do przekształcenia jej we współwłasność ułamkową.
Przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym
Przepisy przewidują możliwość ustalenia, że jeden z małżonków ma większy udział w majątku wspólnym. Aby taki wniosek był skuteczny, konieczne jest wskazanie dwóch elementów:
- istnienia ku temu ważnych powodów przemawiających za odejściem od zasady równości udziałów,
- różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku.
Trafne stanowisko w tej kwestii zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 lutego 2018 r., II CNP 11/17 (LEX nr 2483319) wyjaśniając:
„Artykuł 43 § 2 k.r.o. formułuje dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, które muszą wystąpić łącznie i które pozostają do siebie w takim wzajemnym stosunku, że żadne „ważne powody” nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, a jednocześnie – nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym „ważne powody”.
Sąd Najwyższy podkreślił też, że:
- ważne powody mają zarówno wymiar majątkowy, jak i etyczny,
- ocena musi uwzględniać zasady współżycia społecznego,
- nie chodzi o winę w rozkładzie pożycia, lecz o winę odnoszoną do niewnoszenia lub wnoszenia w mniejszym stopniu wkładu w tworzenie majątku wspólnego.
Tym samym dla pozytywnego rozstrzygnięcia konieczne jest łączne wystąpienie obu przesłanek
Szanse na uwzględnienie wniosku
W sytuacji, gdy w sprawie występują obie przesłanki — ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się — wniosek o ustalenie nierównych udziałów ma realne szanse na uwzględnienie.
