Czym jest system dozoru elektronicznego?
System dozoru elektronicznego jest jednym ze sposobów wykonywania kary pozbawienia wolności polegającym na umożliwieniu przebywania skazanego poza zakładem karnym przy jednoczesnym kontrolowaniu jego zachowania za pomocą środków technicznych.
Jakie kary można odbyć w systemie dozoru elektronicznego?
Aktualnie jedyną karą, która może być orzekana i wykonywana w systemie dozoru elektronicznego, jest kara pozbawienia wolności (środki karne i zabezpieczające stanowią odrębne instytucje).
W systemie dozoru elektronicznego można kontrolować:
- przebywanie przez skazanego w określonych dniach i godzinach we wskazanym przez sąd miejscu (dozór stacjonarny);
- bieżące miejsce pobytu skazanego, niezależnie od tego, gdzie skazany przebywa (dozór mobilny);
- zachowywanie przez skazanego określonej minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd (dozór zbliżeniowy).
Karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się jako dozór stacjonarny. Środki karne i zabezpieczające w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się jako dozór zbliżeniowy lub mobilny.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać zezwolenie?
Możliwość odbycia kary w systemie dozoru elektronicznego nie przysługuje każdemu skazanemu. Przepisy przewidują pięć warunków, które muszą być spełnione łącznie.
- Kara pozbawienia wolności nie może być wyższa niż 1 rok i 6 miesięcy. Nie chodzi o karę „pozostałą do odbycia”, lecz orzeczoną prawomocnym wyrokiem. Wobec skazanego nie mogą również zachodzić warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego, tj. multirecydywa (recydywa specjalna wielokrotna).
- System może być zastosowany tylko wtedy, gdy pozwalają na to warunki techniczne (liczba i zasięg urządzeń oraz możliwości organizacyjne ich obsługi) obejmujące w szczególności liczbę oraz zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów, oraz możliwości organizacyjne ich obsługi.
- Jeśli skazany mieszka z inną osobą lub osobami pełnoletnimi, konieczna jest ich uprzednia, pisemna zgoda na odbywanie dozoru stacjonarnego.
- Skazany musi posiadać określone stałe miejsce pobytu.
- Sąd musi uznać, że odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego jest wystarczające do osiągnięcia celów kary. To właśnie ta przesłanka najczęściej decyduje o odmowie — w praktyce wymaga wykazania postawy skazanego, jego predyspozycji, dotychczasowego zachowania oraz stopnia demoralizacji.
W literaturze prawniczej zwraca się uwagę, że umieszczenie przesłanki „osiągnięcia celów kary” budzi wątpliwości. Skoro sąd wymierzył wobec skazanego karę pozbawienia wolności i nie zawieszono jej wcześniej, to już uznał, że cele kary osiągnąć można tylko poprzez wykonywanie kary w warunkach zakładu karnego. Dlatego w postępowaniu wykonawczym podkreśla się konieczność szerszej analizy aktualnej sytuacji życiowej i postawy skazanego, a nie jedynie okoliczności czynu.
Adwokaci przygotowujący wnioski o zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego starają się przedstawić jak najszerszą argumentację oraz dowody mające na celu wykazanie spełnienia przez swoich Klientów właśnie tej przesłanki.
Do jakiego sądu złożyć wniosek o SDE?
W sprawach związanych z udzieleniem zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego właściwy jest sąd penitencjarny (sąd okręgowy), w okręgu, w którym skazany przebywa (np. Sąd Okręgowy w Krakowie).
